na druk jeszcze za wcześnie…

„Solistki” ukazały się latem ubiegłego roku drukiem Staromiejskiego Domu Kultury w Warszawie i pokazały twórczość 41 poetek, reprezentowanych przez każdą z nich kilkoma utworami.
Ponieważ jest to niewielka próbka możliwości poetyckich poszczególnych „solistek”, wbrew intencjom wydawców trzeba rzecz traktować jako całość i jako jedną wypowiedź.
Spaja ją zresztą szata graficzna, która jak na wydaną przez warszawski dom kultury 235 publikację jest konsekwencją poprzednich książek w bardzo podobnej estetyce awangardy międzywojennej polskiego konstruktywizmu (np. grupy „Blok”). Czerwono-czarna, surowa, rewolucyjna tonacja, zastosowanie czcionki blok przypomina nie tylko rewolucję sowiecką, ale wszelkie sympatie do ładu komunistycznej Polski powojennej, ograniczonej wtedy oszczędnościowym programem kosztownego, barwnego druku. Nachalność i reżim graficzny tomiku jednocześnie sugeruje jakąś tymczasowość politycznej agitki. Lewicowość szaty graficznej jest jednak bardzo złudna, i jak to się teraz w sztuce dzieje, jedynie atrapą, potiomkinowskim szyldem, za którym kryją się wcale niebiedne i nie zaszczute społecznie poetki.
Podejrzenie budzą też ilustracje luźno związane z tomem i mające, jak zrozumiałam, pełnić rolę takich samych solistek, jak poetki, tylko swoją twórczość prezentują plastyką. Są to Marta Ignerska i Pola Dwurnik.
Pierwsza przyswaja świat pism satyrycznych, świat uogólnień i stereotypów, druga ilustruje rysunkiem odręcznym (ołówkiem 5B), stylizowanym na efekt niewielkich umiejętności uczennicy liceum plastycznego. Szata graficzna pełni tu bardzo agresywną rolę dominującą ponieważ układ typograficzny wierszy jest bardzo zróżnicowany i oko czytelnika w pierwszym odruchu obronnym spoczywa właśnie na ilustracjach, łatwiejszych do przyswojenia.

W kończących tom refleksjach redaktorek pada dużo słów na temat klucza i kryteriów, jakimi kierowały się trzy poetki wybierając te, a nie inne wiersze wśród morza obfitości utworów powstałych w ciągu tych dwudziestu lat. To właśnie osobowości poetek zostały przycięte do ogólnego przesłania. Poetki boją się jak ognia sentymentalizmu, kiczu i tym sposobem dostaliśmy kicz bezosobowy, wiersze reprezentujące świat kobiet, które nie istnieją lub opisujące świat, który nie istnieje. Niewątpliwe przeżycia dokumentowane liryką, głębokie i dające impuls do napisania wiersza są tłamszone ironią, sztuczną siłą i pozą, a wszelkie trudne konflikty męsko-damskie są wykpiwane i trywializowane. Seks dla tych kobiet, najczęściej – jak donoszą redaktorki – trzydziestoletnich, sprowadza się do czystej potrzeby fizjologicznej spełnianej, jak w poezji Marty Podgórnik: dla satysfakcji własnej, lub u Ewy Katarzyny Zdanowicz: partnera, czy u Izabelli Filipiak: drugiej kobiety, albo pośrednio, dla ojca, jak u Anny Tomaszewskiej. Figura matki pojawia się rzadko, jest raczej szczątkowa i cmentarna (Kamila Janiak). Resztę poetyckiego świata zapełnia albo męska śmieszna lubieżność i („perwersja” (Agnieszka Mirahina), albo menstruacja, martwe płody (Justyna Bargielska). Dziećmi poetki zajmują się równie szczątkowo jak swoimi matkami i babciami. Również koty, tak obficie obecne u każdej niemal poetki, zniknęły z antologii.

Trudno wyczuć, czy kobieta dzisiejsza w pełni sił swojej urody i kobiecości, niejednokrotnie na stanowisku, jest szczęśliwa. Właściwie, oprócz umieszczenia kobiet w mitycznej nierealności, odzianej w purpurę (Bianka Orlando) i hasającej w dzieciństwie jak chłopak (Agnieszka Wolny-Hamkało), bycie kobietą dla poetki dzisiejszej jest sprawą ponad jej siły i szychtą, którą odbębniają z łaski i z jakiegoś niezrozumiałego przyzwyczajenia. Ponieważ nie czuje się tam pajęczych nici moralnych, które łączyłyby je z życiem takim, jakie zmuszone są wieść, uwydatniają się wybory życiowe poprzez samostanowienie (być może pozorne) odczuwalne w podmiotach poezji. Poezja ta zatem nie jest wypowiedzią silnego poety, ale silnego podmiotu.
Redukcja starości (ledwie zaznaczone starzenie się w wierszu Violetty Grzegorzewskiej kłopotem kupowania coraz to  droższego kremu), jest programowa.
Szczątkowa też jest konfesyjność. Poetki nie tylko nie wierzą w prawdę spowiedzi (słusznie), ale mówią coś, by nie mówić czegoś (niesłusznie).

Można potraktować odczłowieczenie kobiety polskiej, jako nowoczesność ponowoczesności czy wielki eksperyment zaprzeczenia odwiecznej roli poezji w jej stwarzaniu światów alternatywnych, w proteście do zastanego, niewygodnego, czy uwierającego. Niecałe pół setki kobiet polskich zamkniętych w „Solistkach” to śpiew ani nie syreni, ani nie konformistyczny, ani nie anarchistyczny. Nie ma afirmacji, nie ma skargi i nie ma buntu. Nijakość kobiet sytych nie przeradza się w libertyńską lubieżność, ani w witalne rozpasanie. Jedynie dwa razy pojawia się słowo chuj (Aleksandra Zbierska) i raz dupa (Marta Grundwald).
Seksu kobiety wyraźnie nie lubią, rozpinanie spódniczek zamkami błyskawicznymi (Ewa Sonnenberg) traktują bardziej prostytuująco, niż jako ofiarę z siebie lub obustronną przyjemność. Ale perspektywa miłości fizycznej nie przejmuje je ani odrazą, ani podnieceniem ze spotkania czegoś nieznanego. Wszędobylska blaza jest nie tyle szpanem, co prawdziwym stanem permanentnej nudy. Udziela się to czytelnikowi, skaczącemu od autorki do autorki w poszukiwaniu energii twórczej i jej nie znajduje. Eksperymenty słowotwórcze Joanny Mueller schodzące do starosłowiańskich klimatów nie mają nic wspólnego z orgią nocy sobótkowej. Wszystko, za co się chwytają poetyckie kobiece języki albo w połowie zastyga, albo pęka i rozmazuje się na ostatnim wydechu. Tak jest u Bianki Orlando w zaświatach, tak wygląda perwersja u Agnieszki Mirahiny.

Po przeczytaniu entuzjastycznej recenzji Tomasza Pułki na niedoczytaniach zrozumiałam, że właśnie to od czego poetki chcą się odgrodzić i czemu zaprzeczyć: męskość – afirmuje ich poczynania i uwierzytelnia. Widocznie światy powołane przez poetki, są obu płciom wspólne i podobnie odczuwane. Z „Solistek” nie dowiadujemy się czym jest dla autorek poznanie i czy są świadome tej niewiedzy.
Czytając je, ma się wrażenie, że właśnie ta nieświadomość potrzeby pisania i wydawania wierszy jest ich największą siłą. I jak słucham w wywiadach, największym ich egzystencjalnym problemem jest jedynie to, która płeć zasiedli stoliki jurorów w nadchodzących konkursach.