na druk jeszcze za wcześnie…

Właściwie chciałam napisać o książce Jakuba Żulczyka, przejęta skargą na „kumplach”, że jego babcia nie chce go czytać, a Dehnela czytają nawet inne babcie.
„Lala” Jacka Dehnela stoi na półce w naszej bibliotece, natomiast debiut Jakuba Żulczyka jest nieosiągalny od września ubiegłego roku – a wiadomo – naszą bibliotekę odwiedzają tylko babcie.

Więc w zastępstwie z pilnej potrzeby lektury łatwej i nieprzyjemnej – gdyż muszę do mojej niespełna dwuletniej wnuczki dojeżdżać 2 godziny pociągiem – zabrałam kolejną pozycję wydaną w ubiegłym roku przez korporację Ha!art, która obok wspomnianego Żulczyka wydała podobnych pozycji 16, a już na dniach zapowiadane są 4.

Joanna Pawluśkiewicz napisała krótko, akurat na moją podróż. Po przeczytaniu książki nieartystycznej, gatunkowo zbliżonej do mailowych doniesień z podróży i donosu na kapitalistyczny świat, oraz skargi za zbyt heroiczne doświadczenie pisarskie, bez którego rzecz by nie powstała – trzeba uprzedzić – nie jest to temat drogi. Mimo, że Narratorka ciągle się przemieszcza i jedzie lub lata, rzecz dotyczy raczej oglądu zastanej i stojącej rzeczywistości.

Tajna polska dostatecznie na swoim blogu książkę przedstawił i zachwyt jego pokolenia nad odbiorem Stanów Zjednoczonych przez dzisiejszą młodą intelektualistkę z Polski może być wystarczający.
Moje pokolenie w tej chwili jest bombardowane doniesieniami ich pociech z całego świata, bogato i niepowściągliwie inkrustowanymi zdjęciami z wypraw naukowych, podróżniczych, stypendialnych i zarobkowych. Wśród tej masy przesyłanych nam dla popisu i adoracji, zdarzają się też reportaże rzetelne i zwięzłe, ale nikt na pomysł druku na całe szczęście nie wpada.
Może dlatego, że nie zna osobiście Janka Sowy, który w zapiskach Joanny Pawluśkiewicz pojawia się dwukrotnie.

Ale jeśli iść pomysłem blogowym Kuby Banasiaka, który uważa, że gdyby obrazy Agaty Bogackiej ze skromnych 3 metrów kwadratowych wykonać np. na 25 metrach, to wtedy by zadziałały, to w wypadku prozy Pawluśkiewicz mogłoby wypalić: ostatni rozdział „Pani na domkach” dla napisania którego pisarka oddała 2 miesiące życia w kompletnej jałowości intelektualnej (zapomniała zabrać „na domek” jakąkolwiek książkę, mimo, że wśród licznych zakazów akurat tego nie było) nadaje się na obszerną książkę w stylu huxleyowskim. Miejsce latynoskiej muchachy, która za tak intratne i dobrze płatne zajęcie w luksusie dziękowałaby Bogu wspomagając kilka głodnych rodzin w swojej ojczyźnie, zajęła pierwszorzędnie wykształcona kobieta polska, która żadnej pracy się nie boi. Może się nie boi, ale puszcza oko do czytelnika, że jest ponad to niewolnicze zajęcie.
Jest to studium rodziny yuppie, czy patrycjatu amerykańskiego, gdzie relacje służącej i Państwa mimo nowoczesności, a nawet ponowoczesności są zachowane, a wszelkie wnioski racjonalizatorskie, za które kobieta w ustroju komunistycznym dostawała „na etacie” premię i nagrodę od Ministra – tępione z całą bezwzględnością w zarodku.
Joanna Pawluśkiewicz wyjątkowo trafnie wypunktowuje absurd dzisiejszego cywilizacyjnego nadmiaru, fobię bakteryjną Pani domu, fobię, która jest zjawiskiem społecznym, a nie sporadycznym, indywidualnym zboczeniem.
Szkoda, że nie rozbudowała tematu o rysy psychiczne Państwa, o sadyzm dziecięcy, o skutki 3 pokojów zabawek, których dzieci nie są nawet w stanie poznać.
Bo tylko to indywidualne, dwumiesięczne przeżycie dało autorce autentyczny artystyczny materiał.

„ Zanoszę rzeczy do pralni, a tam czeka Pani. Wszystko źle prałam. Dżinsy razem z koszulami Pana, majtki razem ze skarpetami, bluzy razem z koszulami, wszystko źle. Każde ubranie ma swoją grupę pralniczą i jak czegoś jest mało, to należy dorzucić czystych rzeczy. O, tutaj w szafce jest cały dział ręczników, które dodajemy do prania lub suszenia, jeśli rzeczy jest mało. Wykluczamy sytuację, w której czekamy na większą ilość prania, żeby to wyprać naraz. Zarazki i nie wiadomo co jeszcze zalęgnie się w naszym koszu na bieliznę w ciągu trzech godzin. Rano piorę piżamy po nocy i ręczniki po porannym myciu. Potem piorę ubrania, w których dzieci chodziły do trzynastej. To strasznie skomplikowane, muszę rozpisać grafik zmian ubrania tych dzieci:
1. Rano zdejmuję piżamki i ubieram dzieci w ubranie nr 1.
2. Przed drzemką zdejmuję ubranie nr 1, zakładam specjalne ubrania na drzemkę (nr 2).
3. Po drzemce wyrzucam ubranie nr 2, zakładam ubranie nr 3.
4. Przed snem wyrzucam ubranie nr 3 i zakładam ubranie nr 4 (piżamę).
Piżamy dzieci prane są codziennie, tak samo wszystkie ręczniki. Prane codziennie są również ścierki kuchenne. Prane co tydzień są zabawki z łóżek dzieci, a także ich kocyki do spania. Każde zabrudzone ubranie jest natychmiast wkładane do pralki i spryskiwane odplamiaczem, a dziecko jest przebierane od stóp do głów. Piżamy Państwa również piorę rano, tak samo ręczniki. I majtki, i wszystko.”

A reszta?
Pisarce się Nowy York nie spodobał?
Oczywiście de gustibus non est disputandum.

Przypomina mi się zdziwienie moich kolegów malarzy, kiedy próbowałam nieśmiało podzielić się moim zachwytem, że rozpłakałam się ze wzruszenia na widok Nowego Yorku. Byli zdziwieni.
“A Jerzemu Dudzie-Graczowi się nie podobał. Źle się tam czuł na ulicy. Wolał Polskę”.

I taki to jest nasz odwieczny polski guz pychy, odradzający się w coraz to nowych pokoleniach. Dzięki temu czytelnik nie wie nic, oprócz tego, że się odradza.

Wczoraj przywiozłam z bytomskiej awangardowej galerii „Kronika” książkę, którą Bytomskie Centrum Kultury wydało wraz z krakowskim Ha!artem.
Ta pięknie wydana, na kredowym papierze, druga pozycja z serii “Krytyki Politycznej” po „”Rewolucja u bram. Pisma Lenina z roku 1917″ Slavoja Žižka dziwi. Bardzo sławni artyści, laureaci nagród międzynarodowych tracą wolność i dobrowolnie oddają się skrzydłom politycznych ugrupowań.
Artur Żmijewski, jak się okazuje, teraz kierownik artystyczny „Krytyki Politycznej”, odpiera posądzenie o tę niewolę w obszernym wywiadzie, udzielonym Sebastianowi Cichockiemu, dyrektorowi galerii „Kronika”, a zarazem współwydawcy:

Cytując Sławka Sierakowskiego: każdy – nauka, polityka, sztuka – ma swoje środki (systematyczne badania naukowe, polityczne, zdolności organizacji wpływu i retoryczna skuteczność, artystyczne środki diagnozowania świata i oddziaływania), ale teren walki jest przecież wspólny.

A jednak, ja zwykle, nie twórczość, a walka.
Znamy przecież losy sympatyków lewicy okresu międzywojennego, z bardzo szlachetnych pobudek – chociażby Aleksandra Wata czy Brunona Jasieńskiego – i jak Historia okrutnie z tymi niewątpliwie wielkimi talentami artystycznymi sie obeszła.
Ale Żmijewski w dalszej części wywiadu nie szczędzi pomstowania na kolaborację z jakąkolwiek władzą polityczną.

Zdumiewająca jest jednak gotowość dawania społecznych odpowiedzi, a nie odwiecznych artystycznych zapytywań, co jest o tyle śmieszne, że podobnie jak guru i główny opiekun zaistniałych tu artystów – profesor katedry Rzeźby warszawskiej ASP – powołują się na Witolda Gombrowicza!
Bezkompromisowego, największego przeciwnika najmniejszych choćby powinowactw sztuki z socjologią!

Spośród kilkunastu nazwisk, z którymi Żmijewski przeprowadza wywiady – a trzeba przyznać, jeśli chodzi o plotkarski, rozrywkowy wymiar książki to jest tam kopalnia bardzo interesującej wiedzy na temat życia dzisiejszej bohemy (Hanka miała manię seksualną – w nawrotach choroby chodziła rano do miasta, po trzech godzinach wracała z facetem, on ją kopulował, robiła sobie kanapkę, on wychodził, potem ona wychodziła, znów wracała z jakimś facetem i tak dzień i noc. Co za niesamowity przegląd typów! Począwszy od bandziorów, którzy kiedyś próbowali wyrzucić mnie przez balkon, a skończywszy na korpusie dyplomatycznym), socjalnego, wraz z ich podróżami, związkami wzajemnymi i obyczajowością , stylem życia – wybieram trzy.

Zbigniew Libera, najmniej chyba uwikłany z trójki w zależności polityczne i opętany misją ratowania świata skrzywdzonych społecznie – może z racji nazwiska przypominające brzmieniem wolność – wspomina czasy wojennego internowania, gdzie w więzieniu pełnił rolę usługową plastyka uwięzionych opozycjonistów, przepełnionych żądzą zemsty w momencie odwrócenia się politycznych ról. Diagnozuje, że tak złego gustu opartego na patriotyczno – religijnym sentymencie naszych polityków nie może wyniknąć nic dobrego. Mimo, że jego sztuka poszła w kierunku badania płci (lalka Barbie, „Jak tresuje się małe dziewczynki”) i klocków Lego w wydaniu obozu koncentracyjnego, co wywołało sprzeciw zarówno u antysemitów jak i filosemitów, to prawica nie szczędzi mu teraz najgorszych życzeń.
Cytuje Wojciecha Wencla, Andrzeja Osękę, Cezarego Michalskiego, posłów sejmowych „Nie życzę sobie, by moje pieniądze podatnika…”

Paweł Althamer zajmuje najwięcej w książce miejsca. Właśnie jestem po wczorajszym oglądaniu czterech najnowszych jego filmów w galerii “Kronika” z Pawłem Althamerem w roli głównej.
I o tych przedsięwzięciach jest w książce najwięcej.
O co chodzi tym razem artystom? O duchowość.
Cztery filmy, w cyklu „Tak zwane fale albo inne fenomeny umysłu” traktują o poszukiwaniu kontaktu z podświadomością metodami nie nowymi i nie odkrywczymi. Artysta Paweł Althamer nie uznaje drogi mistyków i ćwiczeń duchowych, nie uważa, by mieszkaniec blokowiska na Bródnie miał taką możliwość. A więc zjadanie psylocypków, które swego czasu “brulion” rozpropagował, daje mu dostateczny odlot i świat robi się, jak z obrazków Światków Jehowy.
Po „Magicznych Grzybach”, film „LSD” dokumentuje doznania po tym narkotyku w Puszczy Kampinoskiej doświadczane wraz ze swoim profesorem uczelnianym, Grzegorzem Kowalskim, któremu – jak się przyznał – tego ogniwa brakowało do doświadczenia życiowego.
„Hipnoza” – następny film, jest na poziomie czytelniczek miesięcznika „Wróżka”. Alshamer na kozetce prywatnego mieszkania hipnotyzera doznaje przeżyć chłopca żyjącego dwadzieścia lat wcześniej. Jest to wprawdzie ilość lat różniąca go od profesora Kowalskiego i identyczne wspomnienia z powojennej Warszawy opisuje w innej części książki, ale film nazywa zjawisko reinkarnacją.
Czwarty film -„Pejotl”- to kosztowanie surowych owoców kaktusa na meksykańskiej pustyni wraz z piękną meksykanką Ilian i jej polskim partnerem, oraz ekipą filmującą. Całonocne czuwanie, oddawanie się rytuałowi ognia i spanie bez wizji, których pejotl wprawdzie nie wywołał, ale uspokoił. I filozoficzne rozważania grupy, takie small talk raczej, niż coś ekscytującego.

Katarzyna Kozyra straszy potrzebą wysadzania w powietrze samochodów, części architektury, czterokrotną aborcją, bo jak przyznaje, chodzi jej jedynie o dobro dzieci, by nie dostały się w takie jak jej, niepowołane ręce.
Słuszna uwaga Profesora Kowalskiego, prowadzącego jej prace dyplomową wymagającego morderstwa na kocie, psie , kogucie i koniu, i przytoczenie słów Alberto Giacomettiego, jakoby na zapytanie, co ratowałby z płonącej pracowni – rzeźby czy kota- natychmiast kota wybrał, tutaj artystka jest przekonana inaczej.
Filozofia zamiany, wchodzenie artysty w rolę przeciwną do etycznego dobra dla tegoż dobra nie przekonuje, mimo mojego naprawdę dużego czytelniczego wysiłku.

Książka jest pięknie ilustrowana wysokiej jakości barwnymi ilustracjami, tak, jak na książkę o sztuce przystało.
Obraz artysty dalekiego od pracy intelektualnej, ignoranta w każdej sferze nauki, którą wprzęga w swój przekaz w zamian za długoletnie terminowanie w rzemiośle dawnych epok sztuki wysokiej, dopełnia taki przykład mailowej korespondencji z profesorem Kowalskim Katarzyny Kozyry Anno Domini 2003:

Pucia! Masz pozdrowienia od Susan Sontag! Jest bardzo fajna (jakbym znała babsztyla od jakiegoś czasu). Opierdoliła mnie, że gadam tylko o sobie. Było tak, że coś tam powiedziałam, nie chowałam się, bo zawsze jest się blisko telewizora, więc i przy „Bum Bum”3 chciałam dobrze widzieć wybuch. Ona na to, że na ten temat ona właśnie tydzień temu książkę wydała. Ja nie zrozumiałam, że „właśnie” i zignorowałam. Po piętnastu minutach mniej więcej nie wytrzymała, no i trach, zaczęła ochrzan, że ona się z ludźmi spotyka, bo jest ciekawa, chce się czegoś o nich dowiedzieć i że mogłam przynajmniej jej odpowiedzieć „Oh really?” Była wkurwiona, więc się rozryczałam, że się mnie czepia, a ja to przecież zanotowałam w głowie, tyle że nie dotarło do mnie, że wydała teraz właśnie – przed tygodniem. Mówię Ci, ale cyrk, ale za to swojsko i koniec końców chyba naprawdę OK. Jak mnie wypychała za drzwi (po 2 i pół godzinach) mówiła, że nie mam być „shy”, jeśli o nią chodzi. Biorę sobie to porządnie do serca! Oczywiście wymieniła też z kim się to ona nie przyjaźni! MIŁOSZ, SZYMBORSKA, TYDZIEŃ TEMU JADŁA DINER Z ZAGAJEWSKIM. A ja, że nie czytam poezji (zgodnie z prawdą, bo w ogóle prawie nie czytam, nawet gazet), ponieważ nie mam czasu. NIEŹLE CO? Troche chyba ją zamurowało. Ale co ma mnie przyłapać na kłamstwie? Jest naprawdę OK. No i zobaczymy, co będzie. Na razie nie pytałam, czy by nie napisała czegoś o „Bum Bum”, ale to nastąpi! Całuski!

Książkę dostatecznie reklamuje sieciowe wydanie “Krytyki Politycznej” wraz z publikowanym wstępem. Tak to jest i tak zawsze było, że młoda lewica, która jest zawsze tą samą starą lewicą, spijała i spija intelektualną śmietankę priorytetowych nazwisk światowego życia intelektualnego inteligentnie mieszając ją z innymi tekstami i robiąc wrażenie, że to wszystko, to to samo. Nie. Tekst o Simone Weil w sąsiedztwie nazwisk, które napełniały ją odrazą (Nietzsche) nie powinien współgrać z głosem “Krytyki Politycznej”, co raczej czyni mętlik filozoficzny jeszcze większym mętlikiem. Jak widzę, teksty tam publikowane są raczej popularnonaukowe, a nie przeznaczone do zamkniętych kół naukowców.
Oczywiście, ta cała praca u podstaw uprzystępniania niesłychanie trudnej dzisiejszej myśli filozoficznej byłaby i rzeczą chwalebną, gdyby nie ów relatywizujący wszystko mętlik.

Tak też jest z nagłym zalewem tłumaczeń i wyjaśnień słynnego Markiza.
Właśnie czytam na łączach onetowskich Lecha Bukowskiego, którego odwiedzam codziennie, przyjemny tekst Rolanda Barthesa dotyczący przyjemnościowych wrażeń po tekście markiza de Sade’a.
Może Francuz dostaje inną strawę niż spolszczony Polak.
Może analogie smakowania z Loyolą są tam nazbyt oczywiste.

W właśnie wydanym wielkim popularyzatorskim przedsięwzięciu Bogdana Banasiaka są ryciny w manierze ilustrowanej Biblii Gustave Doré’a – sławny instruktaż narzędziowy mieści się w cyklu obrazków wielkości 4 cm kwadratowych, które dla naszych przodków wygłodniałych jakiej bądź ciekawostki, był nie lada gratką.
Te aseksualne, smutne akty czynienia krzywdy drugiemu człowiekowi trudno porównać z witalnym instruktażem np. fasady Świątyni w Khajuraho, gdzie bogowie w miłosnym uścisku celebrują permanentną rozkosz w analogicznych pozach. Byłby to nawet i dowód na to, że kultury wcześniejsze temat ujmowały inaczej i że odkrycia Markiza co do natury ludzkiej nie są ostateczne.

Czytając Bogdana Banasiaka obszerną, wyczerpującą i naprawdę doskonałą monografię można się wiele dowiedzieć o nas, o niszczącej nas złej seksualności, o wielkiej szkodzie, jaką przyniosło uwięzienie olbrzymiej ludzkiej mocy władnej stworzyć nowe boskie istnienie.

(Jeśli mam powierzyć myśl wstydliwą, konfesyjną mojemu blogaskowi i ekshibicjonistycznie się do czegoś przyznać, to ze wstydem przyznaję: mnie de Sade nie zachwyca. W odróżnieniu od ucznia profesora Bladaczki, Gałkiewicza, w szkole średniej autentycznie zachwycał mnie Juliusz Słowacki i ten zachwyt trwa nieprzerwanie do dzisiaj).

Przeczytałam dostępną w Polskiej Bibliotece Intranetowej Donatiena Alphonse’a François’a de Sade “Filozofię w buduarze” i na kasetach Związku Niewidomych – “Justyna, czyli Nieszczęścia cnoty” -ale próba przyswojenia “Julietty – powodzenie występku” wypadła już bez powodzenia.
Język de Sade’a, mocno w moim pojęciu przereklamowany, dał widocznie więcej swoim rodakom. Nasza literatura, jakby powiedział Gombrowicz, zagwazdrana i upupiona, może dzięki tej obfitości “sadycznego wysypu” wreszcie się zmobilizuje, i stowrzy erotyczny język z prawdziwego zdarzenia:

Język erotyzmu. Mimo że Zachód wypracował imponującą liczbę języków specjalistycznych, to jednak nie stworzył języka erotyzmu. Jego inwencja w tym względzie wyczerpała się na wulgaryzmie, zobiektywizowanej naukowej nomenklaturze, neutralizującej rubaszności lub konwencjonalnej poetyzacji. Jeśli mówił o seksualności – a nie podlegała ona kulturowej represji wymuszającej milczenie, lecz zachęcie do mówienia (“dyskursywizacji” seksu) – to raczej zdradzał w spowiedzi lub wyznaniu, niż szeptał podczas aktu, pełnym głosem zaś co najwyżej mniej lub bardziej niewybrednie metaforyzował (począwszy od “medalionu” czy “ogrodu rozkoszy”, a skończywszy na “bobrze” lub “króliczku”), miejscem zaś jego artykulacji stały się konfesjonał lub kozetka psychoanalityka, nie zaś alkowa. Sade natomiast w całej skali ów język i ewokowaną przezeń przestrzeń eksploatuje: erotyzm jest przyczyną i ogniskową wszelkich poczynań jego libertynów; tym językiem mówią jego bohaterowie i w nim Markiz ich prezentuje, ze szczególnym uwzględnieniem partii erogennych ciała (charakteryzowanie mężczyzn za pośrednictwem rozmiarów członka, kobiet zaś – odcieni waginy i odbytu), wyliczeniem wszelkich możliwych (i niemożliwych) pozycji erotycznych i odnotowaniem rekordowych osiągnięć w tej dziedzinie; uznawszy też, że zmysł słuchu szczególnie wzmaga doznania, nakazuje postaciom swych dzieł stale snuć erotyczne opowieści; wreszcie wręcz radykalnie zmienia zakres znaczeniowy pojęć typu ’’namiętność’’ czy’’ rozkosz’’ i poddaje analizie wszelkie aspekty erotyzmu.

Niemal pół tysiąca stronicową pracę Bogdana Banasiaka “Integralną potworność” się czyta łatwo i z wypiekami na twarzy i z pewnością lepiej jest czytać o Markizie, niż samego Markiza.
Wzbogaconego nie tylko o cytaty z Bataille’a, Barthesa, Bretona, Camusa, Cocteau, Deleuze, Prousta, Reverzy’ego Robbe – Grillet’a, Sollers’a, Klossowskiego, Blanchota, ale też analizami bliskich naszej epoce takich dzieł, jak “Wielkie żarcie” Marco Ferreri czy Piera Paolo Pasoliniego “Salo, czyli 120 dni Sodomy”.

Szukając bezskutecznie zakwestionowania istnienia świata fantazji, podobno niezbędnego w artystycznym odreagowaniu – projekcji wyrzucania z siebie pokładów zła – można pytać o taką zasadność, jeśli nie są to eksperymenty naukowe, a jedynie terapeutyczne.
Szczególnie szukając w tych analizach nie tyle śmierci Boga, ile śmierci filozofii libertynizmu, której przecież jednak Markiz był piewcą.
Czyli szukając pobożnych życzeń.