na druk jeszcze za wcześnie…

Ogromna ilość sieciowych i drukowanych recenzji wszystkich znaczących krytyków afirmujących drugą powieść Witkowskiego wyczerpuje chyba potrzeby czytelnika, który po lekturze konfrontuje swoje wrażenia z innymi.
Ponieważ moje blogowe zapiski nie są recenzjami, ledwo dygresjami bezpośrednio po odbiorze dzieł sztuki, dorzucę też swoich kilka uwag.

Witkowski zgrabnie łączy dziejowo nasz monarszy etos Złotego Wieku z wiekiem całkowitej degrengolady i upadkiem moralnym i finansowym Rzeczpospolitej.
Jaworzno Szczakowa leży w połowie drogi miedzy Małopolską a Czarnym Śląskiem, tu przechodziła granica zaborów. Toteż doraźność zwierzeń – zapisków tytułowej Barbary, czyli pięćdziesięcioletniego biznesmena o ukrytych skłonnościach homoseksualnych ma wymiar historyczny i patriotyczny.

Sposób pisarskich denuncjacji Witkowskiego, mimo fali zalewającej wydawniczy rynek społeczno – proletariackimi historiami, jest specyficzny i inny od tych realistycznych przedstawień.
Pisarz z kronikarską dbałością odwzorowuje wszystkie szczegóły walki o lepszy byt Polaków lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, z całym bogactwem wytracania ich życiowej energii w niemal sportowym sposobem przechytrzania opresji gospodarczej Państwa, które w procesie transformacji jest przez dwadzieścia lat w połowie czymś, czym już nie jest.
Podobnie bohater Hubert, zwany Barbarą Radziwiłłówną, jest pół arystokratą, poł Żydem, pół proletariuszem, pół dewotem, pół homoseksualistą, pół kryminalistą i pół wyedukowanym geszefciarzem.
Wszystko wie, zna tajniki wszelkich machlojek, przewałów i przekrętów, zna sposoby dojść, korupcji, prania brudnych pieniędzy i rozpisek. Ale pozostaje bankrutem, nic się nie udaje, udać się nie może, ponieważ rzeczywistość jest zamazana, zamazane są też i prawa, które pozwalają na sukces.

Ten ciemny labirynt ludzkiego losu polskiego cwaniaka, który być może swoją nieudolność tłumaczy uczuciowym zaangażowaniem w Saszkę – chłopaka do wszystkiego – ni to niewolnika, ni to człowieka, którego pochodzenie jest jeszcze od polskiego gorsze – a to nie rokuje żadnych rozwiązań pozytywistycznych.
Mimo, że bohaterowie są w krzątaniu, a nie w abnegacji, to są w ciągłych śmiałych pomysłach zawsze poronionych; jeśli w konsekwencji udanych, to przecież fikcyjnych; w samozadowoleniu, a jednak wisielczym. I to nie żaden chamski złoty róg Wyspiańskiego, ani nie jesienna pogoda, która permanentnie wytraca witalność.

Wiadomo, że pieniądz też jest duchowy i że materializm, główny bohater tej powieści, to nie rozprawka ekonomiczna.
Książka Witkowskiego jest katalogiem tych niemożności i niespełnień. Podana w formie bezpiecznego dystansu narratora, jest już dla nas niegroźna, a jej prześmiewczość nawet pozwala nam na komfort wyższości.
Nie zapominajmy jednak o genealogii. Nie tej arystokratycznej sprzed pół wieku, gdy imienniczka patronki Czarnego Śląska, Barbara, stała się przyczyną końca najświetniejszego rodu królewskiego w historii Polski.

Ale tych ostatnich dwóch dziesiątków lat tzw. „prywatnej inicjatywy”, którą diabli wzięli.

Zupełnie niezrozumiałe są zarzuty recenzentów trzeciej książki islandzkiego emigranta.
Częstotliwość wydań, ich objętość i tematyka są akurat w wypadku tego twórcy zupełnie nieważnymi zarzutami, albo pochwałami, zależnie, kto o książce pisze.

Klimko – Dobrzaniecki bowiem pisze cały czas tak samo i to samo, a kolejne utwory są ciągami dalszymi wcześniejszych wydań i jak mantra w koło powtarzają zaistniałe już wątki.
Można bardzo dobrze czuć się w tym zawsze odjechanym świecie północy i depresji, a będzie to odjechanie geograficzne, a nie mentalne.

Sposób pisarski, będący specyfiką i osobowością artysty, a nie schematem i samopowieleniem, polega na notatce, na dzienniku, a nie kreacji artystycznej i przetworzeniu. Celne są portrety miejsc, kumpli, środowisk. Artystów uzależnionych nałogiem, bezgranicznie samotnych i wystawionych na kołysanie islandzkiego wygwizdowa, gdzie mieszkańcy nie mają zielonego pojęcia o sztuce, ponieważ, jak to Boro mawia, nie można w pięćdziesiąt lat przeskoczyć z lepianki na salony, z gwałtów na owcach przejść prostą i szybką drogą do wyszukanego seksu…

Z przyjemnością wchodzi się w te światy ludzi żyjących na marginesie, kreślone szarą, miękką kreską codzienności, borykania się z istnieniem, z materią życia stawiającą opór, w utracie energii, mocy życia, w zjawisku jesiennej depresji, na którą mieszańcy północy zapadają i kończą tę udrękę samobójstwami.
Mamy skrzypka, mamy mima, mamy wiolonczelistę, malarza i poetę, a te wszystkie artystyczne aktywności mieszają się i wymieniają.
Mimo, że artyści są profesjonalistami, absolwentami uczelni wyższych, to wszystko rozłazi się w chałturach, w nietrafieniu do odbiorcy, w wylatujących z ręki narzędziach.
Ten rytm twórczości pozornej – jak przytoczona w książce skrzynka na listy, która zawiera tylko śmieci, bo już nikt listów nie pisze, do której się schodzi i opróżnia jak biurowy kosz z papierów – niestety udziela się czytelnikowi. Po ukończeniu lektury pozostaje z tym światem powierzchni, szarości dnia, słoty i ulotnego lata, które swoim pięknem zawsze daje znać, że już mija.
Nie ma w tej prozie ani trzeciego, ani czwartego wymiaru, nie ma tajemnicy, ani obietnicy, że autor uchylił nam tylko jej rąbek, a resztę gromadzi w sobie, jako swój twórczy, potężny kapitał.
Ta proza jest bardziej filmowa niż literacka, złożona z kadrów dobrze zauważonych i wybranych, celnych i komunikatywnych. Nie mają one ambicji oceny świata, ani jego diagnozy, ani prognozy, ani też nie liczą na czytelnicze dopowiedzenie, które niejednokrotnie twórczo pojawia się zadumą między czytelnikiem a pisarzem.

I wątpię, by ten rodzaj pisarstwa, w moim pojęciu skończony i zdefiniowany, miał ewoluować w inne niż jest – regiony.
Cokolwiek Klimko – Dobrzaniecki napisze, czy zmieni miejsce zamieszkania, wiek i otoczenie, będzie profesjonalnie powoływał pisarskie światy, które się będzie bardzo dobrze czytało, ale nic więcej.