na druk jeszcze za wcześnie…

Dzisiaj wchodząc w sąsiadującą z Chinatown włoską dzielnicę North Beach trzeba minąć szereg wylewających się na ulicę smakowitych restauracji i dotrzeć do księgarni City Lights Bookstore. Księgarnia po pół wieku działalności nie utraciła swojej niezależności, prowadzi sprzedaż literatury alternatywnej i zachowuje anarchistyczny klimat. Trzy kondygnacje prezentują wszystkich awanturników, wichrzycieli i anarchistów od starożytności po dziś dzień pochodzących z każdego punktu na świecie, gdzie wypływają zbuntowane słowa.
Naprzeciw jest Vesuvio’s Bar, gdzie można zamówić napój o nazwie Jack Kerouac.
Te legendarne miejsca są mekką wszystkich, którzy przeczytali „W drodze”, którzy chcą zobaczyć gdzie powstał „Skowyt”, gdzie pito, dyskutowano i palono marihuanę.
Dzisiaj amerykańscy artyści przenieśli się do Yerba Buena Centre for the Arts wokół ekskluzywnego, otwartego trzynaście lat temu pięknego budynku który zaprojektował Mario Botta dla SF MOMA w którym umieszczono dokumentację plastyczną tych wydarzeń. Ale pielgrzymki z Europy Wschodniej ściągają właśnie tutaj.

Pięknie sformułowała Hannah Arendt problem rewolucji amerykańskiej w cyklu wykładów „Stany Zjednoczone a duch rewolucji”, prowadzonych na Uniwersytecie Princeton w latach sześćdziesiątych. I może tam jest właśnie klucz do tej bezcelowości wszelkich wycieczek turystów krajów zniewolonych do tego miejsca, do San Francisco, do sakralizacji ludzi i ich twórczości.
Poszukując odpowiednika polskiego beat generation na polskim portalu internetowym, które przecież znam jedynie z czasów radia Luksemburg i Wolnej Europy, a radiostacje te z trudem przekazywały nam jakieś zniekształcone odpryski, czytam na polskiej wikipedii, że odpowiednikiem tego fermentu była postać serialu o Tolku Bananie. Jest to wyjątkowo trafna uwaga autora tej notki jak i przykłady piosenek (Kwiaty we włosach) i piosenkarzy tych lat.

Hanna Arendt porównując rewolucję francuską do amerykańskiej, jako główną różnicę podaje uzyskanie wolności w Stanach Zjednoczonych, nie do nakarmienia głodnych, ale do pozyskania przestrzeni publicznej. „Bądź takim, za jakiego chciałbyś uchodzić w oczach innych ludzi”– nauczał Sokrates.
I może amerykańska beat generation tak naprawdę nie jest tylko przeciwko wojnie w Wietnamie, nie jest rewolucją seksualną, nie jest ani huxleyowską gloryfikacją narkotyków. Nie jest nawet, jak się teraz pisze, wyciekiem z laboratoriów CIA, która potem robiła eksperymenty medyczne na narkomanach ulic San Francisco.
Amerykańska wolność zapisana w Konstytucji jest według Arendt realizacją marzenia o pozyskaniu przestrzeni publicznej. Bowiem jedynie w kraju wolnym jest możliwość realizacji pierwotnej greckiej polis gdzie, jak mówił Sokrates nie marzy się o niczym innym tylko o spotkaniu z innymi, podobnymi sobie duchami. Daimonion Sokratesa to sumienie, które blokuje możliwość wyradzania się, wychodzenie poza jednostkę, poza własną, a nie zbiorową odpowiedzialność. Wolność więc nie polega na zaspokajaniu podstawowych potrzeb człowieka, którymi zwodniczo posługiwali się przywódcy rewolucyjni, zarówno francuscy, jak i sowieccy. Wolność jest pragnieniem zaistnienia jednostki we wspólnocie, nie na planie indywidualnym, ale zbiorowym przy zachowaniu swojej odrębności. Dlatego rządy totalitarne z powodzeniem hodują bardzo zadowolonych obywateli zaspokojonych materialnie i nie głodnych.
Polska stabilizacja gomułkowska a potem gierkowska zabezpieczała te podstawowe potrzeby produkując nawet polskich hipisów.
Arendt przytacza słowa Johna Adamsa:

„Człowiek ubogi ma czyste sumienie, a jednak się wstydzi (…) Czuje się niewidoczny dla innych i sam błądzi po omacku. Ludzie go nie dostrzegają. Tuła się i błąka niezauważony. W tłumie, w kościele, na rynku (…) otacza go tak głęboka ciemność, jakby się znalazł na strychu albo w piwnicy. Nie żeby spotykał się z dezaprobatą, osądem czy naganą; jest tylko niedostrzegany (…) Być całkowicie ignorowanym i wiedzieć o tym — to stan nie do zniesienia. Gdyby Robinson Crusoe miał na swej wyspie Bibliotekę Aleksandryjską, a zarazem pewność, że nigdy już nie ujrzy ludzkiej twarzy, to czy kiedykolwiek otworzyłby jakąś książkę?”

W Polsce pozbawionej wolności w wyborze przestrzeni publicznej, w kontrolowaniu i manipulowaniu jednostkami i przyzwoleniem, kto ma ją zajmować, prawdziwa wolność jednostki nawet w emigracji wewnętrznej nigdy nie była możliwa.

„Albowiem przemoc, pojawiająca się wśród ludzi, którzy nie cierpią już nędzy, jest inna, nie tak straszna — choć często nie mniej okrutna — niż pierwotna przemoc, z jaką człowiek musi podjąć walkę przeciwko konieczności.”

Pisze Arendt. I przytacza inne zjawisko skuteczności:

„Otóż nawet tam, gdzie utrata autorytetu jest całkiem jawna, rewolucja może wybuchnąć i odnieść powodzenie tylko wtedy, gdy istnieje odpowiednia liczba ludzi, przygotowanych na upadek władzy i jednocześnie dążących do jej objęcia, pragnących zorganizować się i działać razem we wspólnym celu. Liczba ta nie musi być wielka; jak powiedział kiedyś Mirabeau, dziesięciu ludzi działających razem może rozproszyć stutysięczny tłum”.

Ale nawet i takiej liczby nie można skrzyknąć, jeśli społeczeństwo nigdy nie zaznało prawdziwej wolności. Wyraźnie to widać w polskiej wolnej i demokratycznej strefie internetowej dotyczącej spraw kultury.
Przykładem są chociażby blogi i portale literackie.

svgallery=beatgeneration

W każdym większym mieście w U.S.A. jest dzielnica chińska, a w San Francisco podobno jest najstarsza w Ameryce Północnej. Każda ma Bramę przez którą przechodzi się bezkarnie, która już niczego nie otwiera ani nie zamyka, tłum przechodniów krąży pod nią ledwo ją zauważając, gdyż wszystko wokół jest w tym samym wschodnim stylu Kantonu lat dwudziestych. Barwne, pełne chińskich znaków i witryn sklepowych z wyległymi na ulicę smokami przestrzenie są ciasne, zamknięte u góry czerwonymi lampionami. Piękne Chinki stoją na rogach wciskając grzecznie kartki z zaproszeniami do restauracji i mimo, że po wejściu do takiej płaci się czterokrotnie wyższą cenę niż w zaproszeniu, interes kwitnie, a cała dzielnica sprawia wrażenie permanentnego mrówczego i zapobiegliwego bogacenia się.
Ulica Malowanych Balkonów ze złoconymi dachami, z barwną barwną elewacją, różnokształtnymi oknami i  wykuszami mimo niejednokrotnie sprzedawanej w otwartych tam sklepach tandety jest szlachetna, solidna i dostojna. Chińczycy, Koreańczycy i Wietnamczycy oraz Japończycy stanowią w całym mieście ponad 30 % i ciągle ta liczba wzrasta. W Chinatown praktycznie nie widuje się w obsłudze turystycznego biznesu rasy innej, niż żółtej.
Na wystawach zdumiewają posążki Mao Tse-Tunga. A podobno marzeniem każdego Chińczyka jest otworzenie biznesu w San Francisco, w dzielnicy Chinatown.

svgallery=chinatown

Trzeba wyjechać z Glen Ellen, zjechać z głównej szosy zostawiając pola ryżowe, ciągnące się winnice i miasteczko, gdzie w ogrodach wiszą cytryny, grejpfruty i granaty, minąć gaje oliwne i wjechać w ogrodzony park w którym mieściła się farma i spalony dom Jacka Londona.
Jest zawsze coś w takich miejscach fałszywego i prawdziwego, coś, co odpycha i przyciąga.
Spolszczona w ubiegłym roku biografia Jacka Londona, inna niż wcześniej znana – ta napisana przez przyjaciela pisarza, Irvinga Stone’a – jest pełna tego domu, szczegółów intymnych, o których dawniej się z taką bezkompromisowością nie pisało.
Dom wybudowany dla kobiety, dla kobiety życia, która wymagała ofiar z żony wcześniejszej, córek, ze zdrowia i spokoju, która nie dała mu upragnionego dziecka i która po brzegi wypełniła ostanie lata życia pisarza. Sportretowana w “Maleńkiej Pani Wielkiego Domu” została jak wszystko u Jacka Londona zamieniona na literaturę. I, jeśli po wcześniejszym idealizmie zawartym w „Martinie Edenie”, gdzie porywająco przedstawia samorealizację artysty za sprawą własnych ambicji, marzeń i samozaparcia, to ten ślad spełnienia, ten finał w postaci domu, farmy, stabilizacji, staje się dla niego już tylko pracą zarobkową i ucieczką w alkohol.
Wtedy, gdy wydawał, szastał i rekompensował sobie lata nędzy, kiedy jego książki czytali wszyscy, a wydawcy ustawiali się w kolejce, a on je produkował jak towar, który się dobrze sprzeda zamieniając wszystko na literaturę, powstała wizja domu. Miała rozmach i pragnienie goszczenia mitycznych wędrowców, miała coś z pychy i coś z racjonalności.
Dom Wilka nie miał nic wspólnego z „Wilkiem stepowym”, z samotnością i alienacją społeczną. Był powołany dla rozrywki i przyjaciół.

Makieta stojąca w dzisiejszym muzeum przedstawia projekt architekta z San Francisco, Alberta Farra w miniaturze. Ale dom powstał naprawdę i składał się z czterech poziomów. Górne dwa piętra były przeznaczone dla Jacka i Charmian Londonów. Na czwartym była sypialnia.
Pracownia z biblioteką tej samej wielkości bezpośrednio pod nią na drugim piętrze podłączono kręconymi schodami. Obszar pracy pisarza był zupełnie odosobniony od reszty domu.
Na dole salon z balkonami rozszerzał się w trzech czwartych. Ogromny kamienny kominek otwarty na pułap krokwi stwarzał przytulny zakątek w ogromnym pokoju. Tu miano spalać w dużych ilościach bale sekwoi, sosen, dębów, buków i platanów. Alkierz, jako jedno duże pomieszczenie został zaprojektowany dla Charmian. Stąd roztaczał się widok na dziedziniec, gdzie basen zajmował środkową część pozostawiając otwarte patio. Wokół basenu był ogród. Rezerwuar zbiornika wody był w górnej części dachu. Dom miał mieć własne ogrzewanie, ciepłą wodę, oświetlenie elektryczne, lodówkę, pralnię z parą wodną, suszarkę obrotową, wyżymaczkę, spiżarnię i piwnicę z winem.
To, że dom spłonął natychmiast po ukończeniu w tajemniczych okolicznościach, pozwala na narastanie wokół tego faktu literatury domniemającej lub ściśle naukowej, gdzie zamiast ludzkiej destrukcji występują zwyczajne szmaty zabrudzone olejem, które samozapłonem wykonują ogniowy wyrok.
W tajemniczych okolicznościach zmarł również czterdziestoletni pisarz po trzech latach od nieszczęsnego wydarzenia, co również wzbudziło aktywność przyczynkarsko – plotkarską zmieszaną z licznymi pracami naukowymi, gdyż pisarz mimo, że pisał od szesnastego roku życia, a potem narzucił sobie reżim wyartykułowania tej samej ilości stron dziennie, miał w planie dom odbudować i literaturą na to zarobić.
Dzisiaj można zobaczyć meble, fortepian i bibeloty, czyli wszystko, co nie spłonęło, gdyż miało być dopiero tam ustawiane. Dom wybudowany po śmierci męża przez wdowę London jest podobny do Wolf House. Jest w hiszpańskim stylu z dwuspadowym dachem i ścianami z ogromnych płyt kamienia polnego, ale znacznie mniejszy.
Po śmierci Charmian London w 1955 roku w wieku lat 84 zamieniono go na muzeum. Odwiedzający park kupują książki, kasety video, oglądają fotografie, listy i inne materiały na monitorach. Znaczna część mebli w domu została zaprojektowana przez Londonów specjalnie dla domu Wolf.
W szafie wiszą ciuchy. Ciuchy kobiety życia Jacka Londona z którą tak lubił się kochać i która podobno nosiła się ekstrawagancko i krzykliwie. Tutaj napisała dwa biograficzne tomy o nim. Tak jakby przedłużała to życie o drugą jego połowę. Trudno o lepszy komfort pracy dla artysty, którego nie mógł już wykorzystać.

svgallery=london

Czwartego listopada 2008 roku świat rozpoczął próby.
Liście, których obfitość z roku na rok przybywa wskutek miejskich nasadzeń gatunków wybujałych i nie zwężonych klimatem który w Seattle roślinności sprzyja wyjątkowo, próbowały bezskutecznie oderwać się od gałęzi. Te, którym się to powiodło, otulały szczelnie niższe rejony miasta, tworząc niemal identyczne, lustrzane skołtunienie z jeszcze bujnymi koronami.
Próby wszelkich mechanicznych urządzeń do ich usuwania były jedynie pozorne. Traktory i dmuchawy przejeżdżając odsysaczami pozostawiały po sobie identyczną jak wcześniej sytuację, gdyż liście to nie śnieg i tak duża powierzchnia każdego liścia, pokrywająca miarowo wszystko wokół, nie znikała.
Wśród nich sterczały sylwetki wolontariuszy starających się stać w widocznych miejscach, by tablice z napisem” Obama” zobaczyli w przejeżdżający w samochodach ludzie.
Podobne tabliczki wbite w trawniki prywatnych domów obok poukładanych kilka dni temu ogromnych, pomarańczowych dyń zasypywały liście. Tylko krawat we wzór flagi Stanów Zjednoczonych u dentysty w swoim gabinecie dawał gwarancję, że w tym dniu chociaż ci, co przyszli tego dnia, będą wiedzieli, że trzeba głosować.
Nad wodą w studio baletowym miał próbę najnowszy spektakl baletowy, w którym Donald Byrd wróciwszy właśnie z Jerozolimy postanowił na płaszczyźnie sztuki, czyli tańca, rozwiązać problem bliskowschodni zapraszając do współpracy izraelickiego choreografa i palestyńskiego kompozytora. Spoceni tancerze, którym kazał maksymalizować ekspresję mającą symulować skutki konfliktu politycznego na przykładzie męskiej agresji i kobiecej rozpaczy, posłusznie próbowali sprostać jego każdej twórczej ekstrawagancji.

W przerwie spróbowaliśmy sushi z zielonym japońskim chrzanem wasali w ogromnej restauracji, gdzie po całej sali zamiast wagoników, na krętej taśmie, kursowały barwne talerzyki z ogromną ilością wariantów sushi. Jechały na talerzykach na poziomie ust i majestatycznie przesuwały się wolno nęcąc i zachęcając do ich spróbowania. Piękna Japonka dolewała co jakiś czas wrzątku do kubków z zieloną herbatą a na wysokich ścianach wyświetlano tańce na ulich Tokio Japończyków przebranych za Presleya. Tancerze w czarnych skórzanych kurtkach i włosach zaczesanych na kaczy kuper próbowali imitować ruchy Presleya i tym łączyć się z Ameryką.
Ponieważ jest to jedzenie tańsze od amerykańskich hamburgerów, warto było spróbować kilka gatunków sushi i równocześnie podjąć na zapas próby nauczenia się jedzenia pałeczkami.

Próbowałam w tym dniu z biblioteki przynieść niemal wszystkie książki dotyczące San Francisco, ale plecak tak wielkiej ilości książek nie wytrzymał. Wybrałam kilka z nich i próbowałam wklepywać angielskie hasła do Internetu, ale szybko zrezygnowałam, gdyż odnalazłam w zbiorach internetowych „Próby” Montagne i próbowałam po przeczytaniu poezji Darka Foksa przywrócić ich lekturą wewnętrzną równowagę.

Próba zwielokrotnienia ilości przepływanych basenów powiodła się, co zastąpiło codzienną dawkę ćwiczeń na przyrządach, które to ćwiczenia lepiej niż w greckim gimnazjonie aplikowali sobie wszyscy, bez względu na wiek, rasę i płeć. Na ekranach telewizorów próbowano śledzić przebieg wyborów, ale szybko rezygnowano pogrążając się w muzyce dostarczanej przez słuchawki, której rytm pozwalał na łatwiejsze pokonywanie wyznaczonego sobie dziennego limitu.
I kiedy ogłoszono bezsprzeczne zwycięstwo jednego kandydata nad drugim i to, że już nikt próbować kandydować na najbliższy czas nie będzie, wszystko w tym kończącym się dniu nagle przestało mieć już charakter próbny i przyjęło bezwzględną formę determinacji i jednoznaczności.

svgallery=prooby