na druk jeszcze za wcześnie…

Przedśmiertne spolszczenie Macieja Słomczyńskiego niedawno wydane przez “Zieloną Sowę” czyta się najlepiej bez zrozumienia, dla samej przyjemności wtulania się w krystaliczny tekst.
Mimo łańcuchów, mroku, krwi i bijatyk na skalę nieprawdopodobną (liczba demonów jest o wiele większa niż ta, którą Jezus w Ewangelii wciela w świnie), aura tekstów Blake, jak i jego malarstwa, jest zawsze świetlista.

Gdy oglądałam tego lata w oryginalne maleńkie, czułe ryciny, ledwo podbarwione pastelowymi kolorami, uderzała sprzeczność wielkiego zdecydowania artystycznej siły przekazu z eterycznym efektem.

Pisany trzynaście lat sen poety, rozpisany na dziewięć nocy, jest skomplikowanym traktatem filozoficznym z centralnym tematem kuszenia i upadku świata, w którym uczestniczy cały panteon stworzonych przez pisarza demonów, duchów i bogów.
William Blake, który nic innego w życiu nie robił, tylko pisał, rytował i malował(podobnie jak Borges, mówiący o szkole jak najgorzej: „zakończyłem edukację, bo rodzice posłali mnie do szkoły”), błogosławił rodziców, którzy mu jej oszczędzili.

Alienacja społeczna, wynikła z odrzucenia londyńskiego salonu artystów, ochroniła go od uniformizmu i urzędowego, abstrakcyjnego istnienia. Uznany za wariata i szaleńca, konsekwentnie kontynuował dzieło do końca życia w logice i dyscyplinie twórczej.

Toteż jak nam rozumieć Blake, nam, zniszczonym, zdegradowanym, wyobcowanym ze świata ducha? Nam w świecie niemożliwym dla istnienia wrażliwości Blake, który już w cyrklu Newtona upatrywał wielkie, naukowe zagrożenie dla świata? Nam, gdy już wszystko jest rozstrzępione, podzielone, wyalienowane, przebywające poza boską emanacją?

Co dzisiaj nam Blake scali? Jak Zaślubi Niebo z Piekłem, świadomość z podświadomością, przekona do priorytetu wyobraźni nad rozumem?

Aktowi twórczego stwarzania artyście podlega też czas, który ma wykres koła. Optymizm nocy dziewiątej, pokonanie śmierci, która jest zarazem wielkim dobrodziejstwem:
Jak to się stało, że szliśmy przez ogień i nas nie zniszczył?/ Jak to się stało, że wszystko znów jest jak w czasach minionych?
Wszystko wraca do prapoczątku:
W Raju Niewiasty śpią zimą w miękkich jedwabnych osłonach/ Utkanych własnymi dłońmi,/ by skryły je w mrocznym grobie;/ Lecz nieśmiertelni mężowie zmartwychwstają w ich śmierci;/ Radośnie giną, by wiosną odżyć z muzyką i pieśnią.

Dzisiejsza literatura i kino s.f. od Tolkiena, C.S. Lewisa i Matrixa, nie potrafią pozbyć się martwoty i popiołu, czego ezoteryczne i gnostyckie wątki u Blake nie posiadają.

William Blake tak pisał o wpływach: Pisma Swedenborga są więc powtórzeniem wszystkich powierzchownych opinii, oraz analizą niektórych bardziej głębokich – niczym więcej. Weźmy pod uwagę następny prosty fakt: każdy człowiek, o pewnych uzdolnieniach, może z pism Paracelsusa, albo Jakuba Boehme utworzyć dziesięć tysięcy tomów takiej samej wartości jak pism Swedenborga, a z Dantego czy Szekspira nieskończoną ich ilość. Lecz kiedy ktoś potrafi tego dokonać, nie mówimy, że wie więcej od swojego mistrza, bo tylko trzyma świecę w świetle słońca.

Dorota Masłowska dokonała w „Pawiu królowej” jednego ćwiczenia, Queneau dziewiećdziesięciu dziewięciu.

W obu wypadkach wątła fabuła ma na celu zwrócenie uwagi na możliwości wariacji językowych i tego, że przesada w obu kierunkach jest nie do zniesienia.

Wielkie wyzwanie dla tłumacza, zrealizowane w Polsce dopiero po 60 latach dopełnia spolszczania francuskiego kontynuatora absurdu Alfreda Jarrego.

Najciekawsze są nazwy operacji, jakich użyto przekształcając autobusową scenkę: sprawozdawczo, dubeltowo, antyfrastycznie, przenośnie, nawspacznie, zdumiewająco, onirycznie, wróżebnie, zagmatwanie, tęczowo, słowołownie, chwiejnie, ściśle, pierwszoosobowo, pierwszoinnoosobowo, płynnie, łączno słownie, negatywnie, animistycznie, anagramatycznie, distinguo, homoteleutycznie, oficjalnolistownie, skrzydełkowo, onomatopeicznie, analitycznologicznie, namolnie, niefrasobliwie, biernie, teraz, wczoraj, zapewne, trzynastozgłoskowo, poliptotycznie, aferetycznie, apokopaicznie, synkopowo, dosiebnie, krzykliwie, I, emfatycznie, prostacko, policyjnie, komediowo, na stronie, parechetycznie, fantomatycznie, filozoficznie, apostroficznie, niezdarnie, na luzie, stronniczo, sonetowo, węchowo, smakowo, dotykowo, wzrokowo, słuchowo, telegraficznie, odziasto, permutacyjnie, w rosnących grupach liter, permutacyjnie w rosnących grupach słów, filhelleńsko, zbiorowo, definicyjnie, tankowo, wierszem wolnym, z poślizgiem, lipogramatycznie, angliczańsko, protetycznie, epentetycznie, paragogicznie, częściomownie, metaetycznie, z przodu z tyłu, imiennie, koeskopekorankotyskotycznie, wenetycznie, antynomicznie, makaronicznie, homofonicznie, z włoszczyzną, anglofilsko, półsłówkowo, botanicznie, medycznie, obraźliwie, kulinarnie, zoologicznie, bezsilnie, secesyjnie, probabilistycznie, opisowo, geometrycznie, rustykalnie, wykrzyknikowo, wykwintnie, niespodzianie.

Spolszczone niedawno „Dzieła zebrane Sally Mary”, „Zazi w metrze”, „ Pierrot mon ami” czytało się fantastycznie.
Natomiast „Ćwiczenia stylistyczne” wymagają chyba konkurencji w postaci 99 tłumaczy. Wtedy jakość przekładu można ocenić.

Przy tak ogromnej przecież ilości ludzi piszących w Polsce, ta cieniutka książeczka mogłaby posłużyć następnej ekwilibrystyce formalnej, a nawet przedostać się do Księgi Rekordów Guinnessa.

Mija trzysta lat od momentu, gdy Friedrich Hölderlin odbył twórczą, pieszą wędrówkę z rodzinnych stron w Nurtigen do Bordeaux. Podobny gest powtórzy grupa literatów z Pragi do Wołowca, decydując się jednak na odcinek pieszy krótszy, siedmiogodzinny. W obu wypadkach zaowocuje on twórczością literacką.
Będzie to wstęp do czeskiego wydania „Jak zostałem pisarzem (próba autobiografii intelektualnej)” Andrzeja Stasiuka, oraz oddzielnie drukowany tekst „Supermarket sovětských hrdinů”.

Niestety, nie znamy szczegółów wędrówki Hölderlina do Francji, co niewielka książeczka Topola w jego wypadku rekompensuje z nawiązką. Jachym nie podróżuje sam i nie podróżuje dla podróżowania, ani dla spotkania. Wyjąwszy antabus podróżuje dla picia, co umożliwia mu wesoła kompania kolegów branżowych, czyli pięćdziesięcioletniego czeskiego wydawcy i czterdziestoletniego pisarza. Jednak czytelnik zwiedziony tą informacją dowiaduje się, że podróż nie odbywa się dla picia, mimo, że etapy wędrówki są nim bogato inkrustowane, ale dla zrobienia wywiadu ze Stasiukiem dla pisma „Babylon”, Tydla” i „Respekt”. Dalej się okazuje, że nie jest to, jak w wypadku Hölderlina, spotkanie z kochanym w tym wypadku pisarzem i rozpropagowanie jego twórczości w Czechach, jedynie czysto pragmatyczny sposób zarabiania pieniędzy.
Wątki erotyczne bardzo skąpo pojawiają się w pijanym widzie w czasie noclegu w sianie. Czterdziestoletni pisarz Jachym przywołuje obraz praskiej dziewczyny, ale i to zaraz zostaje zastąpione wizją siedzącej w samochodzie Moniki Sznajderman, która, nie odpisawszy wprawdzie na SMS – a, mimo, że są umówieni na 1 sierpnia, zaprasza Czechów do domu, dając im jednak szansę dokończenia pieszego wyzwania oraz czas na napisanie pocztówek, między innymi do Havla.
Poetyckiego opisu domu państwa Stasiuków pisarz nie chce udostępnić: Jest ciemno. Przed drzwiami biegają psy, Monika na nas czeka. Ten Kapral zadzwonił do niej. Wchodzimy. Weranda. Ale budynku opisywać nie będę, bo to niegrzecznie. Monika daje nam jedzenie.
Z dalszego opisu gościny Czechów można się dowiedzieć, że oprócz ciągle pojawiających się piw jedzą jajecznicę z kiełbasą, co pisarz komentuje domniemaniem, że to widocznie jest potrawa typowo polska.
Oglądając zdjęcia Gil- Gillinga z 10 rocznicy „Czarnego” w Warszawie widzę jednak makowiec na stole, czego biednym Czechom nie zaserwowano.

Ale nie samym chlebem człowiek żyje, chociaż jak widać, by duchowa rzecz w postaci wyczynu podróży do państwa Stasiuków zaistniała, potrzebne są jeszcze książki. Goście w podarkach dają gospodarzom własne książki, ci rewanżują się swoimi i tak dalej.

Nie wiem czy ktoś z licznych literackich internetowych portali może wykorzystać tę książkę jako instruktaż, by nareszcie doczekać się druku.

Mirosław Nahacz nazwał na wydrukowanej na końcu okładce anonsie rzecz wyprawą czeskich Argonautów poszukujących złotego runa skrytego gdzieś w okolicach Dukli.
Jak więc, jakimi słowami nazwać wędrówkę Hölderlina? A jakimi wobec tego, przy takiej eskalacji porównań, prawdziwych Greckich Herosów?

Hölderlin, odtrącony przez mu współczesnych, gorzko napisze:
Wiecie? Dzisiaj Apollo jest bogiem żurnalistów.
Jego łaską się cieszą opisywacze faktów.